โครงงาน
กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี
เรื่อง การเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
จัดทำโดย
เด็กชายฤทธิชัย จันทะคุณ
เด็กหญิงศิริรัตน์ วงค์ตา
เด็กหญิงรัชนีกร คำวัน
ช่วงชั้นที่ 2 โรงเรียนบ้านปลาปากน้อย
สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษานครพนม เขต 1
ครูที่ปรึกษา
นายดนตรี เชื้อสาทุม นางชุติมา
สุวรรณบำรุง
1.ที่มาและความสำคัญของโครงงาน
แต่ก่อนพื้นที่ป่าในบนปลาปากน้อยมีมาก
ป่าก็มีความอุดสมบูรณ์ ของป่าต่าง ๆ เช่น
เห็ดบด เห็ดขอนขาว เห็ดละโงก เห็ดดินต่าง ๆ
ผักหวาน ไข่มดแดง แมงแครง
ก็มีจำนวนพอเพียงกับชาวบ้าน
ต่อมาเมื่อประชากรเริ่มมีมากขึ้น
ชาวบ้านก็ทำการแผ้วถางป่าและบุกรุกป่ามากขึ้นทำให้พื้นที่ป่าลดลง
จำนวนของป่าหรืออาหารตามธรรมชาติก็ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว
ไม่เพียงพอต่อความต้องการและเริ่มหายากขึ้นเรื่อย
ๆ
อนึ่งไม้ที่ถูกแผ้วถางออกนี้
มักจะถูกเผาทิ้งเป็นส่วนใหญ่
หรือไม่ก็นำไปทำเป็นเสารั้วซึ่งเป็นการใช้ทรัพยากรป่าไม้อย่างไม่คุ้มค่า เพื่อให้เกิดประโยชน์อย่างคุ้มค่าคณะผู้จัดทำจึงมีแนวคิดในการนำไม้ดังกล่าว มาทำการทดลองเพาะเห็ด
โดยได้นำไปปรึกษาคณะครูโรงเรียนบ้านปลาปากน้อย
ซึ่งคณะครูเห็นชอบให้นักเรียนทำการศึกษาเป็นโครงงานอย่างลุ่มลึก
โดยศึกษาในลักษณะเป็นการทดลอง
เห็ดที่จะนำมาทดลองนั้นครูดนตรี เชื้อสาทุม
ได้แนะนำให้ปลูกเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
เนื่องจากในชุมชนใกล้เคียงมีเชื้อเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)ไว้บริการ
และเห็ดทั้ง 2
ชนิดนี้เป็นที่ต้องการของท้องตลาดมาก
2.
วัตถุประสงค์
1.
เพื่อฝึกทักษะอาชีพให้กับนักเรียนและสามารถนำไปประกอบอาชีพหลักและอาชีพเสริมในอนาคตได้
2.
เพื่อนำเห็ดที่ได้มาประกอบอาหารกลางวันและจำหน่ายเป็นรายได้เสริม
3. วิธีการศึกษา
1. ศึกษาและค้นคว้ารายละเอียดในเรื่อง
วัสดุอุปกรณ์ ขั้นตอนการดำเนินงาน
จากหนังสืออื่น
ๆที่เกี่ยวข้องและจากวิทยากรภูมิปัญญาท้องถิ่น
2. ดำเนินการเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
ตามขั้นตอนที่ศึกษา
3. สังเกตและจดบันทึกข้อมูล
4.
นำข้อมูลที่ได้มาเขียนเค้าโครงของโครงงาน
5. เรียบเรียงข้อมูล
6. เขียนรายงาน
7. เตรียมนำเสนอ
|
 |
เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
เป็นเห็ดพื้นเมืองที่มีรสชาติดี
เป็นที่นิยมบริโภคกันอย่างแพร่หลายในหมู่ของคนไทย
โดยเฉพาะทางภาคอิสานและภาคเหนือ
เห็ดลมมีชื่อเรียกกันหลายชื่อ เช่น
เห็ดกระด้าง เห็ดบด เห็ดขอนดำ
ตามธรรมชาติเห็ดลม(เห็ดบด)
และเห็ดขอนขาวจะออกดอกตามขอนไม้ในป่าในช่วงต้นฤดูฝนและปลายฤดูฝน
แต่ในปัจจุบันป่าไม้ถูกแผ้วถางเพื่อนำไปเป็นพื้นที่ทางการเกษตรเป็นจำนวนมาก
นอกจากนั้นในช่วงฤดูแล้งยังเกิดไฟป่าเผาทำลายขอนไม้แห้งในป่าจนเกือบหมด
ทำให้เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
ตามธรรมชาติมีจำนวนน้อยลงเรื่อย ๆ
จนแทบจะหาเก็บมาบริโภคกันไม่ได้อีกแล้ว
1.
ชนิดของไม้ที่ใช้เพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
2.วัสดุอุปกรณ์
1. ขอนไม้มะม่วง ไม้เต็ง ไม้รัง
ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 4 6 นิ้ว ยาว 1.50
เมตร
2. เชื้อเห็ด
3.
ทราย
4. ปูนซีเมนต์
5. คุถัง
6. สว่าน
7. ไม้สำหรับอัดกดเชื้อเห็ด
|
 |
 |
|
ขอนไม้
|
เชื้อเห็ด |
|
|
|
ไม้สำหรับอัดกดเชื้อเห็ด |
|
|
|
3.
วิธีการและขั้นตอนการเพาะเห็ด
|
 |
|
1.
เตรียมท่อนไม้
ขนาดเส้นผ่าศูนย์ 4
6 นิ้ว ความยาว 1.50 เมตร
|
|
 |
|
2.
ใช้สว่านไฟฟ้าขนาด 5 - 6 หุน
เจาะขอนไม้ที่เตรียมไว้เป็นรูให้มีความลึกประมาณ
2
4 เซนติเมตร โดยทำเป็นแถวๆ
ตามความยาวของไม้
และให้แต่ละแถวให้ห่างกันประมาณ 10
15 เซนติเมตร
แต่ละขอนเจาะรูจำนวนเท่ากัน
|
 |
|
3. นำเชื้อเห็ดที่เตรียมไว้(
เปิดถุงเชื้อเห็ดแล้วแกะใส่คุถัง
และใช้มือบีบขยำเชื้อเห็ดให้แตกจนละเอียด)
ยัดลงไปในรูที่เจาะจนเต็มรู
แล้วใช้ไม้ขนาดเท่ารูกดและดันเชื้อเห็ดให้แน่นจนเต็มรู
|
 |
4.
ใช้ปูนซีเมนต์ผสมทรายอัตราส่วน
1 :
1 คลุกน้ำหมาด ๆ
ปิดขอนเห็ดที่ใส่เชื้อเห็ดแล้ว |
|
|
| |
|
|
5.
นำขอนเห็ดไปเก็บพักไว้ในที่ร่มใต้ต้นไม้เพื่อเป็นการบ่มเชื้อเห็ด
และถ้าอากาศแห้งควรรดน้ำให้ขอนเห็ดประมาณ
10 15 วันต่อครั้ง
|
4. การบ่มเชื้อ |
|
เมื่อฝังเชื้อเห็ดเข้าไปในขอนเสร็จแล้ว
ให้นำขอนไม้ไปเก็บพักไว้ในที่ร่ม
ใต้ต้นไม้
โดยวางขอนไม้ให้เป็นซ้อนกันเป็นสี่ด้าน
และไม่ให้ถูกแสงแดดและลมพัด
เพราะจะทำให้ขอนไม้แห้งเร็วเกินไป
เชื้อเห็ดจะเจริญขยายเส้นใยไม่ได้เต็มที่
โดยวางเรียงขอนไม้ซ้อนกันขึ้น
การบ่มพักเชื้อจะใช้เวลานาน
3 - 4 เดือน
หรืออาจนานกว่านี้
ขึ้นอยู่กับขนาดของขอนไม้และชนิดของไม้ถ้าขอนไม้ใหญ่ใช้เวลานานขึ้น
โดยเชื้อเห็ดจะอาศัยน้ำเลี้ยงจากเปลือกไม้เป็นอาหาร
ดังนั้นถ้าขอนไม้แห้งเร็วเกินไปควรรดน้ำช่วยบ้าง
10 - 15 วันต่อครั้ง
|
|
|
|
5. การเปิดดอกหรือการทำให้เห็ดเกิดดอก |
|
ถ้าเป็นขอนขนาดเล็ก เมื่อบ่มพักเชื้อครบ
4 เดือน
แต่ถ้าเป็นขอนขนาดใหญ่ต้องรอไปอีกระยะ
เมื่อเชื้อเห็ดเจริญได้ที่และเปลือกไม้เริ่มผุจนย่างเข้าถึงฤดูฝน
เห็ดก็จะออกดอกขึ้นมาเอง
โดยไม่ต้องรดน้ำ
ปล่อยให้เห็ดเกิดดอกตามธรรมชาติ
ซึ่งผลปรากฏว่า
เห็ดออกดอกได้ปีละ
3 - 5
ครั้ง และผลผลิตต่อขอนก็เพิ่มจำนวนมากขึ้นกว่าเดิมมาก โดยช่วงเวลาที่เห็ดออกดอกได้ดีเป็นช่วงเวลากลางคืน
ถึงเช้ามืด
|
|
|
1.วิธีการดำเนินงาน
1. จัดทำแผนปฏิบัติงาน
2. ศึกษาวิธีการและขั้นตอนในการเพาะเห็ดจากครูที่ปรึกษา
ภูมิปัญญาท้องถิ่นและจากแหล่งเรียนรู้ห้องสมุดของโรงเรียน
3. เตรียมวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการเพาะเห็ด
4. ดำเนินการเพาะเห็ดตามขั้นตอนที่ศึกษา
5. จดบันทึกข้อมูลจากการทดลองตั้งแต่เริ่มเพาะเห็ดจนถึงการเก็บผลผลิต
6. รวบรวมข้อมูลจากการจดบันทึกไปนำเสนอให้ครูที่ปรึกษาตรวจสอบ
7. พิมพ์รายงานสรุปผลการทดลอง/ผลการดำเนินงาน
|
2.
แผนการปฏิบัติงาน
|
| |
|
วัน/เดือน/ปี |
แหล่งการเรียนรู้/วิธีการศึกษา |
ผลการปฏิบัติงาน |
|
2 กุมภาพันธ์ 50 |
วางแผนการปฏิบัติงาน |
ดำเนินการปฏิบัติตามแผน |
|
5 กุมภาพันธ์ 50 |
ศึกษาวิธีการและขั้นตอน
ในการเพาะเห็ดจากวิทยากร/แหล่งเรียนรู้ |
-
ศึกษาวิธีการและขั้นตอนการเพาะเห็ดจากครูที่ปรึกษาและห้องสมุดโรงเรียน
-
ศึกษาดูงานการเพาะเห็ดจากชุมชน |
|
6 กุมภาพันธ์ 50 |
เตรียมวัสดุอุปกรณ์ |
- จัดหา ขอนไม้
เชื้อเห็ด
ซีเมนต์ ทราย
คุถัง สว่าน
|
|
7 กุมภาพันธ์ 50 |
ดำเนินการเพาะเห็ด |
-
ดำเนินการเพาะเห็ดตามขั้นตอนที่ศึกษา |
|
7 กุมภาพันธ์ 50
- 1 มิถุนายน 50 |
จดบันทึกและรวบรวมข้อมูล
|
-
จดบันทึกข้อมูลตั้งแต่เริ่มเพาะเห็ด
การดูแลรักษา
จนถึงการเก็บผลผลิตแล้วสรุปข้อมูล |
|
กุมภาพันธ์ 50 |
พิมพ์รายงานสรุปผลการทดลอง/ผลการดำเนินงาน |
-
จัดพิมพ์รายงานสรุปผลการดำเนินงานโดย
1. เด็กชายฤทธิชัย
จันทะคุณ
2. เด็กหญิงศิริรัตน์
วงค์ตา
3.
เด็กหญิงรัชนีกร
คำวัน
|
|
|
| |
|
อุปกรณ์การศึกษา
|
1.
ห้องสมุดโรงเรียนบ้านปลาปากน้อย
2. ครูที่ปรึกษา
คุณครูดนตรี
เชื้อสาทุม
3.
ภูมิปัญญาท้องถิ่น
4.
อุปกรณ์การเขียน
สมุด ดินสอ
ปากกา ไม้บรรทัด
แบบบันทึก
กล้องถ่ายรูป
|
|
|
1. ทำให้ทราบว่าไม้ในท้องถิ่นของบ้านปลาปากน้อยที่สามารถนำมาเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)ได้คือ
ไม้มะม่วง
ไม้เต็ง
ไม้รัง
2. เห็ดจะออกดอกได้ดีเมื่อนำขอนเห็ดไปวางไว้ใต้ร่มไม้และควรรดน้ำขอนเห็ดในช่วงที่ฝนไม่ตก
10
15
วันต่อครั้ง
3. ฤดูที่เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
ออดดอกได้ดีและมีผลผลิตสูงคือช่วงต้นฤดูฝนและช่วงปลายฤดูฝน
4. เห็ดออกดอกได้ปีละ
3 - 5 ครั้ง |
| |
|
ข้อเสนอแนะ
1.
ในการจัดวางเรียงขอนเห็ดให้เป็นชั้น
ๆ นั้น
ควรนำวัสดุที่แข็งแรง
ทนทาน
เช่น
อิฐบล็อก
หรือท่อนซีเมนต์
มาวางรองขอนเห็ดไว้เพื่อไม่ให้ขอนติดดินและป้องกันไม่ให้ปลวกขึ้นกัดกินเนื้อไม้
|
เอกสารอ้างอิง |
|
-
ใบความรู้การปลูกเห็ดลม
และเห็ดขอนขาว
ของขวัญชัย
พันธ์หมุด
คณะพืชศาสตร์วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีนครพนม
-
กระทรวงศึกษาธิการ,หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานวิทยาศาสตร์ชั้นประถมศึกษา
ปีที่5,6,2547
โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว:
กรุงเทพมหานคร
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
